Maurits Peerbolte

Tekst & Beeld

maurits@ficant.nl

Maurits vertaalt merken naar stijl en gevoel. Hij denkt in beelden, letters en kleuren – en maakt van ingewikkelde informatie een kernachtige boodschap met impact. Hij werkt aan logo’s, huisstijlen, campagnes en teksten die kloppen in toon, vorm en structuur. Ook met zijn camera weet hij de juiste sfeer te vangen. Wat hij maakt is nooit oppervlakkig, altijd doordacht. Creatief, eigenzinnig en visueel sterk – met een scherp oog voor detail en een voorliefde voor typografie, beeld en betekenis. Stijlvol, scherp en zelden voorspelbaar.

'Wat voor mij vier decennia geleden al gold, geldt nu nog steeds.'

Het beeldscherm. Ongenadig wit en meedogenloos leeg. Ach, het echte lijden. Ben ik een schrijver die worstelt met plot en verhaalstructuur? Vechtend met 26 letters om die ene perfecte beginzin uit een bijna lege tube inspiratie te knijpen? Nee. Ik kom pas aan de beurt nadat het die schrijver uiteindelijk is gelukt een manuscript op te leveren en de redactie de laatste correcties in de kantlijn heeft aangebracht. Ik ben grafisch vormgever. Mijn taak is het om, met behulp van een met typografische tools tot de rand gevulde gereedschapskist, helderheid, structuur en leesbaarheid aan te brengen in een woud van tekst. Maar ook míj́n missie start met een leeg scherm. Voordat ik kan beginnen met het inladen van bijna 300 pagina’s romantekst, moet ik al vele beslissingen nemen. Welk lettertype ga ik gebruiken? Welke bladspiegel? En hoe richt ik de zetspiegel zo in dat, bij gebruik van de letter in corps 9, de regels netjes uitgevuld worden? Welke verschillende tekstsoorten zijn er in het manuscript gebruikt?

Al die beslissingen wachten dus op een antwoord. Maar zijn die beslissingen eenmaal genomen, dan staat mij een arsenaal aan digitale hulpmiddelen ter beschikking waar je ‘u’ tegen mag zeggen. Een rappe computer met geavanceerde software, waarin alle benodigde typografische gereedschappen zijn terug te vinden. Op afroep – of beter gezegd: per muisklik – direct voorhanden.Terwijl ik nog naar het lege beeldscherm staar, gaan mijn gedachten terug naar ‘vroeger’. Meer dan vier decennia geleden in mijn geval. Dan mag je spreken van vroeger, vind ik. Toen staarde ik ook regelmatig naar een maagdelijk leeg vlak. Maar dat vlak was een vel papier. Potloden, Rotring-pennen, gum, typometer en snijmesje wachtten geduldig tot ik de o zo belangrijke vormgeefbeslissingen nam. In plaats van het trekken van een rechthoek waarin ik tegenwoordig tekst eenvoudig in laat lopen, trok ik potloodlijnen om aan te geven waar de tekstkolommen zouden komen. Ik rekende uit hoeveel ruimte een koptekst in zou nemen en stuurde een keurig uitgetypt manuscript, voorzien van tekens en opmaakcodes, naar de zetter. Daar werkten mensen die razendsnel loden lettertjes uit een letterkast wisten te plukken, om die vervolgens spiegelverkeerd, eh… spiegelverkeerd in een zogenaamde zethaak te plaatsen. Die zethaak bevatte een hele pagina tekst uit het manuscript, in het door gekozen lettertype en -grootte. Vet, cursief, kleinkapitaal, ligaturen, regelafstand, uitvulling, alles volgens mijn aanwijzingen. De drukker zorgde er vervolgens voor dat de pagina’s in de juiste volgorde werden afgedrukt op mooi romandrukpapier.

Er waren dus meerdere mensen betrokken bij een proces dat ik tegenwoordig alleen doorloop. Alleen het drukken besteed ik nog altijd uit. Hoewel… Printing on demand is vandaag de dag gewoon in eigen huis te doen.

Ach ja, vroeger. Er zijn trouwens nog steeds stille getuigen. Wist je bijvoorbeeld dat de begrippen onder- en bovenkast, oftewel kleine en grote letter, afkomstig zijn van die letterkast van de zetter, waar ik het over had? Boven in de kast bevonden zich de grote letters, de ‘kapitalen’, en onderin… Afijn, het is wel duidelijk, toch?

En de r u i m t e tussen de letters dan! Die werd vroeger bepaald door het ‘corps’, de totale ruimte die een loden letter innam. Tegenwoordig kunnen we letters, als we willen, elkaar laten overlappen. Een computer kent geen beperkingen meer en vormgevers geen grenzen. Of toch wel?

Een nadeel van al die moderne gereedschappen is namelijk dat we de oude typografische regels uit het oog dreigen te verliezen. Maar wat voor mij vier decennia geleden al gold, geldt nu nog steeds: een vormgever zorgt ervoor dat een tekst zonder storende elementen en typografische missers prettig leest, duidelijk de boodschap van de schrijver verwoordt en daardoor iets teweegbrengt bij de lezer. Daarom is grafisch vormgeven een vak. Een ambacht.

Ik ben inmiddels zover. Ik heb een lettertype gekozen, randvoorwaarden ingesteld en laat tekst in een rechthoekig kader lopen. Een kopregel heb ik ook al: “Ja, vroeger.”